Περισσότερα από τρία χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στο μέτωπο, οι οικονομικές πιέσεις και οι διεθνείς ισορροπίες φαίνεται να διαμορφώνουν νέα δεδομένα στη σύγκρουση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε στις 9 Μαΐου ότι ο πόλεμος ίσως «πλησιάζει στο τέλος του», προκαλώντας έντονη συζήτηση για τα κίνητρα πίσω από τη μεταβολή της ρωσικής ρητορικής.
1. Η Ρωσία χάνει τη δυναμική της στο πεδίο της μάχης
Παρότι μετά την αποτυχημένη ουκρανική αντεπίθεση του 2023 η Ρωσία κατέγραψε σταδιακά εδαφικά κέρδη, η εικόνα στο πεδίο της μάχης δείχνει πλέον πιο σύνθετη. Οι ρωσικές επιχειρήσεις χαρακτηρίστηκαν από αργή πρόοδο, υψηλό κόστος και μεγάλες απώλειες, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η Ουκρανία οδηγούνταν σε σταδιακή φθορά. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν μεταβολή αυτής της δυναμικής.
Η ανακατάληψη του Κουπιάνσκ από τις ουκρανικές δυνάμεις τον Δεκέμβριο αποτέλεσε σημαντική έκπληξη ακόμη και για δυτικούς στρατιωτικούς αναλυτές, καθώς η Μόσχα είχε ανακοινώσει νωρίτερα ότι είχε θέσει την περιοχή υπό έλεγχο.
Παράλληλα, η διακοπή πρόσβασης των ρωσικών δυνάμεων στο δορυφορικό δίκτυο Starlink σε ορισμένες περιοχές, αλλά και οι περιορισμοί στη χρήση του Telegram, φαίνεται ότι επηρέασαν τις ρωσικές επιχειρησιακές δυνατότητες. Σύμφωνα με αναφορές, η Ουκρανία κατάφερε να ανακτήσει περίπου 100 τετραγωνικά μίλια εδάφους στη Ζαπορίζια.
Επιπλέον, σύμφωνα με το Institute for the Study of War, τον Απρίλιο η Ρωσία έχασε τον έλεγχο 45 τετραγωνικών μιλίων ουκρανικού εδάφους. Ήταν η πρώτη καθαρή εδαφική απώλεια για τη Μόσχα από τον Αύγουστο του 2024, όταν είχε προηγηθεί η αιφνιδιαστική ουκρανική επιχείρηση στην περιοχή Κουρσκ.
2. Οι ρωσικές απώλειες μπορεί να ξεπερνούν τις νέες στρατολογήσεις
Η Ουκρανία υποστηρίζει ότι τους τελευταίους πέντε μήνες σκοτώνει ή τραυματίζει περισσότερους Ρώσους στρατιώτες από όσους στρατολογούνται. Αν και τα στοιχεία είναι δύσκολο να επαληθευτούν, η Ουκρανία βασίζει τις εκτιμήσεις της σε βίντεο από το πεδίο της μάχης. Υποστήριξε ότι ο στρατός της σκότωσε ή τραυμάτισε περίπου 35.000 Ρώσους στρατιώτες τον μήνα, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, κυρίως μέσω επιθέσεων με drones.
Τα επίπεδα ρωσικής στρατολόγησης, εντωμεταξύ, έχουν μειωθεί σε περίπου 800 έως 1.000 άτομα την ημέρα το 2026 (24.000 έως 30.000 τον μήνα), σύμφωνα με τον οικονομολόγο, Γιάνις Κλούγκε, βάσει ανάλυσης περιφερειακών προϋπολογισμών. Αυτό συνάδει με δηλώσεις του πρώην προέδρου, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, επικεφαλής της ρωσικής επιτροπής στρατολόγησης, ο οποίος δήλωσε ότι «περισσότεροι από 80.000» κατατάχθηκαν το πρώτο τρίμηνο.
Δεν υπάρχει επίσης άμεση ένδειξη ότι ο Πούτιν έχει τη διάθεση να προχωρήσει σε δεύτερη δημόσια επιστράτευση, μετά την κοινωνική αναταραχή που προκάλεσε η πρώτη τον Σεπτέμβριο του 2022.
3. Οι επιθέσεις σε διυλιστήρια εκθέτουν τη Ρωσία σε πιθανή πτώση των τιμών πετρελαίου
Η ρωσική οικονομία αντιμετώπιζε δυσκολίες στις αρχές του 2026, αλλά η ξαφνική αύξηση των τιμών πετρελαίου που προκλήθηκε από την επίθεση του Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν οδήγησε σε ανάκαμψη. Τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου, κρίσιμα για το ρωσικό ταμείο, έφτασαν τα 19 δισ. δολάρια τον Μάρτιο, από 9,8 δισ. τον Φεβρουάριο – το υψηλότερο μηνιαίο επίπεδο από το φθινόπωρο του 2023, σύμφωνα με τη Σχολή Οικονομικών του Κιέβου.
Ωστόσο, πρόσφατες επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς με πυραύλους και drones από την Ουκρανία σε ρωσικούς τερματικούς σταθμούς εξαγωγής πετρελαίου στο Πριμόρσκ και στο Ουστ-Λούγκα στη Βαλτική -δύο από τα 14 διυλιστήρια ή τερματικούς σταθμούς που η Ουκρανία λέει ότι έπληξε τον Απρίλιο- έχουν μειώσει σημαντικά τους όγκους εξαγωγών. Οι ημερήσιες εξαγωγές έπεσαν από 5,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε 3,5 εκατομμύρια, σύμφωνα με τον Σεργκέι Βακουλένκο του Carnegie Foundation.
Προς το παρόν, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου υπερκαλύπτουν τη μείωση των εξαγωγών, κατέληξε ο Βακουλένκο. Αυτό όμως μπορεί να αλλάξει γρήγορα αν οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήξουν σε συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και οι τιμές πετρελαίου καταρρεύσουν.
4. Η Ουκρανία εξελίσσεται σε υπερδύναμη πυραύλων και drones
Αρχικά, μετά τη ρωσική εισβολή, η Ουκρανία εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από δυτικό στρατιωτικό εξοπλισμό και εκπαίδευση. Κάποτε, το Κίεβο είχε επενδύσει μεγάλες ελπίδες στα δυτικά μαχητικά F-16 για να πετύχει μια ανατροπή – και στα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας Patriot για την προστασία του εναέριου χώρου του.
Σταδιακά έγινε σαφές ότι τα δυτικά αποθέματα εξαντλούνταν, ωθώντας την Ουκρανία να επενδύσει περισσότερο στη δική της τεχνογνωσία και στον δικό της εξοπλισμό. Η επιτυχία φάνηκε στις βαθιές επιθέσεις κατά ρωσικών πετρελαϊκών υποδομών – συμπεριλαμβανομένων τριών επιθέσεων με drones μέσα στο τελευταίο δεκαπενθήμερο σε διυλιστήριο στην Περμ, 930 μίλια από το μέτωπο.
Η άφιξη φθηνών συστημάτων αναχαίτισης στο μέτωπο στις αρχές της άνοιξης έδωσε νέα ελπίδα στην Ουκρανία ότι μπορεί να εξουδετερώνει όλα τα ρωσικά πυραυλικά πλήγματα εκτός από τα ταχύτερα, καθώς τα αποθέματα πυραύλων Patriot μειώνονται. Η Ουκρανία δήλωσε ότι τα συστήματα αναχαίτισής της, συμπεριλαμβανομένου του Sting της Wild Hornets, κατέρριψαν 33.000 drones τον Μάρτιο, διπλάσιο αριθμό από τον προηγούμενο μήνα. Έχει ήδη αρχίσει να εξάγει την τεχνολογία αυτή στη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χώρες που δέχτηκαν επιθέσεις από το Ιράν την άνοιξη.
Η Ρωσία φοβήθηκε ακόμα και το ενδεχόμενο η Ουκρανία να στοχεύσει την παρέλαση νίκης στην Κόκκινη Πλατεία το Σαββατοκύριακο, γεγονός που οδήγησε τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να εκδώσει διάταγμα ότι θα επέτρεπε τη διεξαγωγή της εκδήλωσης.
5. Ο Πούτιν ίσως ελπίζει να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον του Λευκού Οίκου
Η βασική προσπάθεια της Ρωσίας εδώ και καιρό είναι διπλωματική. Ο Πούτιν ελπίζει ότι μπορεί να πείσει τον Τραμπ να εξαναγκάσει τον Ζελένσκι να παραχωρήσει το υπόλοιπο του Ντονέτσκ, ώστε να αντισταθμίσει τη στασιμότητα στο μέτωπο. Αυτή ήταν η πρόταση που έκανε ο Πούτιν στη σύνοδο της Αλάσκας τον Αύγουστο και, παρότι οι ΗΠΑ την εξέτασαν, ο Τραμπ δεν την επέβαλε στην Ουκρανία.
Παρά τα σχόλια του Πούτιν το Σαββατοκύριακο και την πρόταση ότι θα μπορούσε να συνεργαστεί με τον πρώην Γερμανό καγκελάριο, Γκέρχαρντ Σρέντερ, ως διαμεσολαβητή, δεν υπάρχει ένδειξη ότι οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Ρωσίας έχουν μετριαστεί, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Guardian. Την περασμένη εβδομάδα, ο Γιούρι Ουσάκοφ, βασικός σύμβουλος του Κρεμλίνου, δήλωσε ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες δεν μπορούν να ξεκινήσουν μέχρι η Ουκρανία να αποσυρθεί από ολόκληρο το Ντονέτσκ.
Ο Τραμπ έχει αποσπαστεί από την κρίση με το Ιράν, αλλά ο Πούτιν ίσως ελπίζει να επαναπροσεγγίσει τον Λευκό Οίκο με νέα ρητορική, έστω και μόνο σε επίπεδο εντυπώσεων.