Η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων.
Η έρευνα επικεντρώνεται στα βακτήρια Enterobacterales που εμφανίζουν αντοχή στις καρβαπενέμες και στην κολιστίνη — αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται συνήθως ως «τελευταία γραμμή άμυνας» απέναντι σε σοβαρές και δύσκολες λοιμώξεις.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ορισμένα ιδιαίτερα επικίνδυνα ανθεκτικά στελέχη όχι μόνο συνεχίζουν να εξαπλώνονται στα ευρωπαϊκά νοσοκομεία, αλλά εμφανίζονται και νέοι «κλώνοι» υψηλού κινδύνου, δηλαδή γενετικά συγγενικά στελέχη που μεταδίδονται αποτελεσματικά και φέρουν γονίδια αντοχής.
Η μελέτη βασίστηκε σε σχεδόν 3.500 δείγματα βακτηρίων από 323 νοσοκομεία σε 36 χώρες της Ευρώπης. Αναλύθηκαν κυρίως στελέχη των βακτηρίων Klebsiella pneumoniae και Escherichia coli, με τους ερευνητές να εξετάζουν όχι μόνο την αντοχή τους στα αντιβιοτικά, αλλά και τη γενετική τους «ταυτότητα», προκειμένου να κατανοήσουν πώς εξαπλώνονται.
Τα ευρήματα ενισχύουν την ανησυχία των ειδικών ότι η υπερβολική ή ακατάλληλη χρήση αντιβιοτικών, σε συνδυασμό με τις ενδονοσοκομειακές μεταδόσεις, επιταχύνει την εμφάνιση μικροβίων που είναι ολοένα δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν θεραπευτικά.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι απαιτούνται αυστηρότερα μέτρα επιτήρησης, καλύτερος έλεγχος των λοιμώξεων στα νοσοκομεία και πιο συνετή χρήση των αντιβιοτικών, ώστε να περιοριστεί η εξάπλωση των πολυανθεκτικών μικροοργανισμών.
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ανησυχητικό: Στην Ευρώπη δεν υπάρχει μία ενιαία «επιδημία» ανθεκτικών μικροβίων, αλλά πολλές διαφορετικές εστίες, με χώρες που εμφανίζουν σποραδικά περιστατικά και άλλες όπου η παρουσία τέτοιων στελεχών φαίνεται πιο εγκατεστημένη. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση δεν μπορεί να είναι γενική και αόριστη, αλλά χρειάζεται συστηματική επιτήρηση, γρήγορη ανίχνευση και στοχευμένα μέτρα μέσα στα νοσοκομεία.
Η ανησυχητική κατάσταση στα νοσοκομεία της Ελλάδας
Ιδιαίτερο βάρος δίνει η έκθεση στην Ελλάδα, καθώς μέσα από τη γονιδιωματική ανάλυση εντοπίστηκε ένας νέος κλάδος της Klebsiella pneumoniae ST39 που φέρει το γονίδιο αντοχής blaKPC-2. Πρόκειται για εύρημα με σημασία για τη δημόσια υγεία, καθώς το συγκεκριμένο στέλεχος εμφανίζει ανησυχητικό προφίλ αντοχής και, σύμφωνα με τους ερευνητές, φαίνεται να εξαπλώθηκε γρήγορα τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε νοσοκομεία της χώρας.
Στην έκθεση αναφέρεται ότι 12 από τα 15 ελληνικά νοσοκομεία που συμμετείχαν στην έρευνα είχαν δείγματα που ανήκαν σε αυτόν τον κλάδο, ενώ μεταγενέστερη διερεύνηση στην Ελλάδα επιβεβαίωσε τη συνέχιση της κυκλοφορίας του. Οι επιστήμονες του ECDC τονίζουν ότι, λόγω της ταχείας εξάπλωσης και των υψηλών επιπέδων αντοχής, απαιτείται στενή επιτήρηση ώστε να περιοριστεί περαιτέρω διασπορά.
Η γενικότερη εικόνα στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η σύγκριση με προηγούμενη μελέτη του 2013-2014 δείχνει αύξηση του φορτίου. Η συνδυασμένη μέση επίπτωση των μικροβίων που παράγουν καρβαπενεμάσες, δηλαδή ένζυμα που τα καθιστούν ανθεκτικά σε αντιβιοτικά κρίσιμης σημασίας, αυξήθηκε από 2,5 περιστατικά ανά 100.000 ημέρες νοσηλείας σε 6,6 το 2019. Η αντίστοιχη μέση συχνότητα ανά 10.000 εισαγωγές αυξήθηκε από 1,3 σε 2,5.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για το μέλλον; Ότι η μικροβιακή αντοχή δεν είναι μόνο ζήτημα «νέων αντιβιοτικών», αλλά και ζήτημα οργάνωσης. Τα νοσοκομεία χρειάζονται καλύτερη επιτήρηση, ταχύτερη γονιδιωματική ανάλυση, έγκαιρη αναγνώριση πιθανών συρροών και αυστηρά μέτρα πρόληψης της διασποράς. Το ECDC τονίζει ότι οι επαναλαμβανόμενες γονιδιωματικές έρευνες έχουν πλέον καθιερωθεί ως βασικό εργαλείο ευρωπαϊκής επιτήρησης, αλλά χρειάζονται πιο γρήγορα και πιο ολοκληρωμένα συστήματα, μαζί με ενίσχυση των εθνικών δυνατοτήτων.
Με απλά λόγια, τα ανθεκτικά μικρόβια δεν είναι «αήττητα», αλλά απαιτούν να τα εντοπίζουμε νωρίς και να μην τους επιτρέπουμε να εξαπλώνονται σιωπηλά. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η έκθεση καταγράφει σημαντικά ευρήματα, το στοίχημα των επόμενων ετών είναι η επιτήρηση να γίνει πιο άμεση, πιο συστηματική και πιο κοντά στην καθημερινή λειτουργία των νοσοκομείων.